عصر ساوندکلاود: از هیپ‌هاپ آمریکایی تا نسل چهارم رپ فارسی

بین سال‌های ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۹، پلتفرمی که اولش برای دی‌جی‌ها ساخته شده بود، تبدیل شد به خونه‌ی یه نسل کامل از رپرها. قطعه‌هایی که توی اتاق‌خواب یا هتل ضبط می‌شدن، با بیس‌های سنگین ۸۰۸ و اتوتیون زیاد، یهو جدول‌های بیلبورد رو فتح کردن. امروز این موج رو به اسم «عصر ساوندکلاود» می‌شناسیم. همین الگو چند سال بعد به ایران هم رسید و پایه‌ی نسل چهارم رپ فارسی رو گذاشت.

Juice WRLD یکی از چهره‌های نمادین عصر ساوندکلاود

ساوندکلاود چطور هیپ‌هاپ آمریکا رو عوض کرد

تا قبل از این دوره، مسیر معمول این بود که رپر از لیبل‌های بزرگ قرارداد بگیره، رادیو پخشش کنه و بعد نوبت به استریم برسه. ساوندکلاود این ترتیب رو کاملاً به هم زد. هنرمند فایلش رو مستقیم آپلود می‌کرد، مخاطب زیرش کامنت می‌ذاشت و اگه قطعه خوب بود، خودش دهان‌به‌دهان پخش می‌شد. نتیجه‌اش قطعه‌هایی مثل «XO Tour Lif3» از Lil Uzi Vert بود که توی یه هتل ضبط شد و به رتبه‌ی ۷ بیلبورد رسید.

سبک هم عوض شد. به‌جای وزن‌های پیچیده و قافیه‌های سنگین نسل قبل، اولویت رفت روی حال و اتمسفر. اتوتیون هم از یه ابزار صرفاً اصلاح صدا، تبدیل شد به بخشی از بیان احساسی. ایمو-رپ و بعدترش ریج، دقیقاً از همین‌جا بیرون اومدن. چهره‌های اصلی این دوره Juice WRLD، XXXTentacion، Lil Peep، Post Malone و Playboi Carti بودن. مرگ ناگهانی Lil Peep در ۲۰۱۷، XXXTentacion در ۲۰۱۸ و Juice WRLD در ۲۰۱۹، این موج رو به یه پایان دردناک رسوند، ولی میراثش موند.

Lil Peep نماد ایمو رپ و آسیب‌پذیری نسل ساوندکلاود

برای مطالعه‌ی دقیق‌تر این تاریخچه می‌تونید به گزارش The Ringer و یادداشت نیویورک تایمز درباره‌ی Juice WRLD سر بزنید.

ورود این موج به رپ فارسی

توی ایران مسیر رسمی برای هیپ‌هاپ زیرزمینی تقریباً بسته بود. رادیو جوان یه مدتی واسطه بود، ولی نسل جدید از حدود سال ۱۳۹۹ رو آورد به ساوندکلاود. دلیلش هم ساده بود: بدون سانسور، بدون واسطه، و امکان کامنت گذاشتن روی ثانیه‌های دقیق قطعه. این تعامل مستقیم برای نسلی که فاصله‌ی جدی‌ای با نسل‌های قبل داشت، خیلی جذاب بود.

نسل‌های اول تا سوم، یعنی هیچکس، بهرام، یاس، پیشرو و حصین، بیشتر روی کلام و پیام اجتماعی تمرکز داشتن. نسل چهارم اما اولویت رو داد به vibe، texture و flow. بیت‌سازانی مثل اشکان کاگان و سعید دهقان نقش مهمی توی این جابه‌جایی داشتن. ترپ ملودیک، دریل فارسی و ایمو/مامبل رپ هم دقیقاً از همین بستر رشد کردن.

چهره‌های شاخص نسل چهارم و آمار فعلی (اوت ۲۰۲۶)

این آمارها بر اساس داده‌های عمومی اسپاتیفای، ساوندکلاود، FarsiChart و Chartmetric توی تابستون ۲۰۲۶ جمع شدن، و طبیعتاً پویان و ممکنه تغییر کنن.

هیپهاپولوژیست (دکی / سروش ولی‌زاده)

هیپهاپولوژیست یکی از معماران اصلی صدای نسل چهارم

یکی از اصلی‌ترین معماران صوتی نسل چهارمه. همکاری‌های مداومش با اشکان کاگان (توی «قرص»، «بز» و «نسخ نسخه») الگوهای تازه‌ای از ادلیب و فلو رو وارد رپ فارسی کرد. بیشتر مخاطبانش هم توی آلمان، ترکیه و آمریکا هستن.

• اسپاتیفای: حدود ۱۳۵ هزار شنونده‌ی ماهانه، بیش از ۵۷۰ هزار دنبال‌کننده

• ترک‌های پربازدید: Bad Zaat با حدود ۳.۳۷ میلیون استریم، Boz حدود ۲.۹۸ میلیون، Ex حدود ۱.۱۷ میلیون

• رادیو جوان: مجموع پخش بیش از ۵.۶ میلیون

• یوتیوب: نزدیک به ۱۰۰ هزار مشترک

آمار به‌روز و رتبه‌بندی‌ش رو می‌تونید توی فارسی‌چارت و صفحه‌ی اسپاتیفایش ببینید.

گادپوری (پوری)

گادپوری پایگاه قوی روی ساوندکلاود

نماد پرکاری و لحن تهاجمی نسل چهارمه. ساوندکلاود رو همچنان پایگاه اصلی خودش نگه داشته، در حالی که هم‌زمان روی اسپاتیفای و یوتیوب هم فعاله. آلبوم‌هایی مثل «فیل»، «از خدا بترس» و پروژه‌های Untitled جزو کاتالوگ اصلی‌ش هستن.

• ساوندکلاود: بیش از ۳۷۰ هزار دنبال‌کننده‌ی تأییدشده

• اسپاتیفای: حدود ۷۸ هزار شنونده‌ی ماهانه

• ترک‌های پربازدید: AJAL، EMAALE و Hala Chi؟، هرکدوم میلیون‌ها پخش؛ آلبوم Az Khoda Betars هم بیش از ۳ میلیون پخش تجمعی داره

صفحه‌ی رسمیش رو می‌تونید توی ساوندکلاود و اسپاتیفای ببینید.

دورچی

دورچی نزدیک‌ترین معادل ایرانی به ایمو و مامبل رپ

نزدیک‌ترین معادل ایرانی به ایمو رپ و مامبل رپ آمریکاییه. متولد ۱۳۷۴ توی کرج. فعالیتش رو با «طلوع» توی ۱۳۹۹ شروع کرد. قطعه‌ی «چیزهای لعنتی» (Damn Things) توی اوت ۲۰۲۳ همه‌گیر شد و همین باعث بازداشت کوتاه‌مدتش هم شد. آلبوم اولش، «مروارید جوان» (Young Morvarid)، توی فوریه‌ی ۲۰۲۵ منتشر شد.

• اسپاتیفای: حدود ۱۲۶ تا ۱۲۸ هزار شنونده‌ی ماهانه، حدود ۳۰۰ هزار دنبال‌کننده

• ساوندکلاود: حدود ۲۷۳ هزار دنبال‌کننده

• ترک‌های پربازدید: Damn Things بیش از ۵.۲ میلیون استریم، ADDI حدود ۳.۸۹ میلیون، Ghatle Amd حدود ۳.۵۵ میلیون، Be Koja Residi حدود ۳.۱۸ میلیون

جزئیات بیشتر توی ویکی‌پدیا، فارسی‌چارت و اسپاتیفای.

۰۲۱kid (تونی مهراز)

۰۲۱kid پیشگام دریل فارسی مستقر در لندن

پیشگام دریل فارسی (Drillfarsi) و مقیم لندنه. کارش ترکیب دریل بریتانیایی با زبان فارسیه. حضورش توی Plugged In کنار Fumez The Engineer هم جایگاه متفاوتی بهش داد.

• اسپاتیفای: حدود ۴۹ تا ۵۰ هزار شنونده‌ی ماهانه، حدود ۲۳۴ هزار دنبال‌کننده

• رادیو جوان: مجموع پخش بیش از ۲۱ میلیون

آمار به‌روز توی فارسی‌چارت و اسپاتیفای موجوده.

تفاوت‌های آمریکا و ایران

توی آمریکا این موج در نهایت جذب صنعت رسمی شد؛ قراردادهای بزرگ و گواهی‌های الماس RIAA اومدن سراغش. توی ایران داستان فرق می‌کنه. ساوندکلاود بیشتر تبدیل شده به یه بستر مقاومت و ارتباط مستقیم. مخاطب دیاسپورا، به‌خصوص توی آلمان و ترکیه، نقش پررنگی داره و مدل انتشار معمولاً چندپلتفرمیه: اول ساوندکلاود برای گرفتن بازخورد لحظه‌ای، بعد اسپاتیفای و یوتیوب برای درآمدزایی.

سبک‌ها هم فرق دارن. آمریکا بیشتر Emo Rap و Rage رو ساخت. ایران ترکیبی از Melodic Trap، Drillfarsi و Emo/Mumble رو پرورش داد. محرک اجتماعی هم فرق می‌کنه: اونجا بیشتر بحران سلامت روان و اعتیاد دیده می‌شد، اینجا بیشتر ناامیدی ساختاری و انزوای بین‌المللی.

جمع‌بندی

عصر ساوندکلاود نشون داد یه پلتفرم می‌تونه قدرت رو از دست لیبل‌ها بگیره و بده دست هنرمند و مخاطب. توی آمریکا این موج ستاره‌های تجاری ساخت. توی ایران یه نسل کامل رو شکل داد؛ نسلی که هنوز هم با محدودیت‌ها دست‌وپنجه نرم می‌کنه، ولی آمار میلیونی پخش و دنبال‌کننده داره. هیپهاپولوژیست با بیش از ۳ میلیون استریم روی چند ترک اصلی، دورچی با قطعه‌هایی بالای ۵ میلیون، و پوری با پایگاه قوی روی ساوندکلاود، نمونه‌هایی هستن که ثابت می‌کنن این بستر هنوز زنده‌ست و همچنان شریان اصلی نوآوری صوتی توی رپ فارسیه.

این آمارها پویان و برای به‌روزرسانی دقیق‌تر می‌تونید به FarsiChart و صفحات رسمی اسپاتیفای و ساوندکلاود هنرمندان سر بزنید. پلی‌لیست‌های عمومی با عنوان SoundCloud Era هم نمونه‌های کلاسیک آمریکایی این دوره رو جمع کردن.

در همین‌جا لازمه از سری ویدیوهای «ما چهارتا» و «شل استریم» از farshad4life و NimaDW هم تشکر کنیم:

https://www.youtube.com/@Farshad4Life

https://www.youtube.com/@NimaDW

که سهم مهمی توی شکل‌گیری موج جدید رپ و هیپ‌هاپ توی ساوندکلاود داشتن.

---

عصر ساوندکلاود هنوز زنده‌ست

اگه می‌خوای همین ترک‌های نسل چهارم و کلاسیک‌های آمریکایی رو بدون تبلیغ، آفلاین و با دسترسی کامل‌تر تجربه کنی، اشتراک SoundCloud Go و Go+ رو از پیکسول بگیر.

پخش بدون تبلیغ · دانلود آفلاین · دسترسی گسترده‌تر به ترک‌ها و پلی‌لیست‌ها
تحویل آنی روی اکانت شخصی شما

خرید اشتراک SoundCloud Go / Go+

برای پخش بدون تبلیغ توی پیکسول: اشتراک ساندکلود گو، YouTube Music Premium و موزیک و استریم.