عصر ساوندکلاود: از هیپ‌هاپ آمریکایی تا نسل چهارم رپ فارسی و فراتر از ان

بین سال‌های ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۹ پلتفرمی که اول برای دی‌جی‌ها ساخته شده بود، خونه یک نسل کامل از رپرها شد. قطعه‌هایی که توی اتاق‌خواب یا هتل ضبط می‌شدن، با بیس‌های سنگین ۸۰۸ و اتوتیون زیاد، ناگهان جدول‌های بیلبورد رو فتح کردن. این موج رو امروز به اسم «عصر ساوندکلاود» می‌شناسن. همین الگو چند سال بعد به ایران رسید و پایه‌ی نسل چهارم رپ فارسی رو گذاشت.

Juice WRLD یکی از چهره‌های نمادین عصر ساوندکلاود

چطور ساوندکلاود هیپ‌هاپ آمریکا را عوض کرد

تا قبل از این دوره مسیر معمول این بود که رپر از لیبل‌های بزرگ قرارداد بگیره، رادیو پخش کنه و بعد به استریم برسه. ساوندکلاود این ترتیب رو به هم زد. هنرمند فایل رو مستقیم آپلود می‌کرد، مخاطب کامنت می‌ذاشت و اگر قطعه خوب بود خودش پخش می‌شد. نتیجه‌اش قطعه‌هایی مثل «XO Tour Lif3» از Lil Uzi Vert بود که توی یک هتل ضبط شد و به رتبه‌ی ۷ بیلبورد رسید.

سبک هم عوض شد. به‌جای وزن‌های پیچیده و قافیه‌های سنگین نسل قبل، اولویت با حال و اتمسفر بود. اتوتیون از ابزار اصلاح صدا تبدیل شد به بخشی از بیان احساسی. ایمو-رپ و بعدتر ریج از همین جا بیرون اومدن. چهره‌های اصلی این دوره Juice WRLD، XXXTentacion، Lil Peep، Post Malone و Playboi Carti بودن. مرگ ناگهانی Lil Peep در ۲۰۱۷، XXXTentacion در ۲۰۱۸ و Juice WRLD در ۲۰۱۹ این موج رو به پایان دردناکی رسوند، اما میراثش موند.

Lil Peep نماد ایمو رپ و آسیب‌پذیری نسل ساوندکلاود

برای مطالعه‌ی دقیق‌تر این تاریخچه می‌تونید به گزارش The Ringer و یادداشت نیویورک تایمز درباره‌ی Juice WRLD مراجعه کنید.

ورود موج به رپ فارسی

در ایران مسیر رسمی برای هیپ‌هاپ زیرزمینی تقریباً بسته بود. رادیو جوان تا مدتی واسطه بود، اما نسل جدید از حدود ۱۳۹۹ به ساوندکلاود رو آورد. دلیلش ساده بود: بدون سانسور، بدون واسطه، و امکان کامنت روی ثانیه‌های قطعه. این تعامل مستقیم برای نسلی که با نسل‌های قبل فاصله‌ی جدی داشت، جذاب بود.

نسل‌های اول تا سوم (هیچکس، بهرام، یاس، پیشرو، حصین) بیشتر روی کلام و پیام اجتماعی تمرکز داشتن. نسل چهارم اولویت رو به vibe، texture و flow داد. بیت‌سازان مثل اشکان کاگان و سعید دهقان نقش مهمی در این جابه‌جایی داشتن. ترپ ملودیک، دریل فارسی و ایمو/مامبل رپ از همین بستر رشد کردن.

چهره‌های شاخص نسل چهارم و آمار فعلی (اوت ۲۰۲۶)

آمارها بر اساس داده‌های عمومی اسپاتیفای، ساوندکلاود، FarsiChart و Chartmetric در تابستان ۲۰۲۶ جمع‌آوری شدن و پویا هستن.

هیپهاپولوژیست (دکی / سروش ولی‌زاده)

هیپهاپولوژیست یکی از معماران اصلی صدای نسل چهارم

یکی از اصلی‌ترین معماران صوتی نسل چهارم. همکاری‌های مداوم با اشکان کاگان («قرص»، «بز»، «نسخ نسخه») الگوهای جدیدی از ادلیب و فلو رو وارد رپ فارسی کرد. مخاطبانش بیشتر در آلمان، ترکیه و آمریکا هستن.

• اسپاتیفای: حدود ۱۳۵ هزار شنونده‌ی ماهانه، بیش از ۵۷۰ هزار دنبال‌کننده

• ترک‌های پربازدید: Bad Zaat حدود ۳.۳۷ میلیون استریم، Boz حدود ۲.۹۸ میلیون، Ex حدود ۱.۱۷ میلیون

• رادیو جوان: مجموع پخش بیش از ۵.۶ میلیون

• یوتیوب: نزدیک به ۱۰۰ هزار مشترک

آمار به‌روز و رتبه‌بندی او رو می‌تونید در فارسی‌چارت و صفحه‌ی اسپاتیفای ببینید.

گادپوری (پوری)

گادپوری پایگاه قوی روی ساوندکلاود

نماد پرکاری و لحن تهاجمی نسل چهارم. ساوندکلاود رو پایگاه اصلی خودش نگه داشته و هم‌زمان روی اسپاتیفای و یوتیوب فعال‌ه. آلبوم‌هایی مثل «فیل»، «از خدا بترس» و پروژه‌های Untitled از کاتالوگ اصلی‌ش هستن.

• ساوندکلاود: بیش از ۳۷۰ هزار دنبال‌کننده (verified)

• اسپاتیفای: حدود ۷۸ هزار شنونده‌ی ماهانه

• ترک‌های پربازدید: AJAL، EMAALE و Hala Chi؟ هر کدوم میلیون‌ها پخش. آلبوم Az Khoda Betars بیش از ۳ میلیون پخش تجمعی

صفحه‌ی رسمی او در ساوندکلاود و اسپاتیفای.

دورچی

دورچی نزدیک‌ترین معادل ایرانی به ایمو و مامبل رپ

نزدیک‌ترین معادل ایرانی به ایمو رپ و مامبل رپ آمریکایی. متولد ۱۳۷۴ در کرج. فعالیت رو با «طلوع» در ۱۳۹۹ شروع کرد. قطعه‌ی «چیزهای لعنتی» (Damn Things) در اوت ۲۰۲۳ همه‌گیر شد و منجر به بازداشت کوتاه‌مدت او گردید. آلبوم اولش «مروارید جوان» (Young Morvarid) در فوریه ۲۰۲۵ منتشر شد.

• اسپاتیفای: حدود ۱۲۶ تا ۱۲۸ هزار شنونده‌ی ماهانه، حدود ۳۰۰ هزار دنبال‌کننده

• ساوندکلاود: حدود ۲۷۳ هزار دنبال‌کننده

• ترک‌های پربازدید: Damn Things بیش از ۵.۲ میلیون استریم، ADDI حدود ۳.۸۹ میلیون، Ghatle Amd حدود ۳.۵۵ میلیون، Be Koja Residi حدود ۳.۱۸ میلیون

جزئیات بیشتر در ویکی‌پدیا، فارسی‌چارت و اسپاتیفای.

۰۲۱kid (تونی مهراز)

۰۲۱kid پیشگام دریل فارسی مستقر در لندن

پیشگام دریل فارسی (Drillfarsi) و مستقر در لندن. ترکیب دریل بریتانیایی با فارسی. حضور در Plugged In با Fumez The Engineer جایگاه متفاوتی به او داد.

• اسپاتیفای: حدود ۴۹ تا ۵۰ هزار شنونده‌ی ماهانه، حدود ۲۳۴ هزار دنبال‌کننده

• رادیو جوان: مجموع پخش بیش از ۲۱ میلیون

آمار به‌روز در فارسی‌چارت و اسپاتیفای.

تفاوت‌های آمریکا و ایران

در آمریکا این موج در نهایت توسط صنعت رسمی جذب شد. قراردادهای بزرگ و گواهی‌های الماس RIAA اومدن. در ایران داستان فرق می‌کنه. ساوندکلاود بیشتر به بستر مقاومت و ارتباط مستقیم تبدیل شده. مخاطب دیاسپورا (به‌خصوص آلمان و ترکیه) نقش مهمی داره و مدل انتشار معمولاً چندپلتفرمیه: اول ساوندکلاود برای بازخورد لحظه‌ای، بعد اسپاتیفای و یوتیوب برای درآمد.

سبک‌ها هم متفاوت‌ان. آمریکا بیشتر Emo Rap و Rage رو ساخت. ایران ترکیبی از Melodic Trap، Drillfarsi و Emo/Mumble رو پرورش داد. محرک اجتماعی هم فرق می‌کنه: اونجا بحران سلامت روان و اعتیاد بیشتر دیده می‌شد، اینجا ناامیدی ساختاری و انزوای بین‌المللی.

جمع‌بندی

عصر ساوندکلاود نشون داد که پلتفرم می‌تونه قدرت رو از لیبل‌ها بگیره و به دست هنرمند و مخاطب بده. در آمریکا ستاره‌های تجاری ساخت. در ایران نسلی رو شکل داد که هنوز هم با محدودیت‌ها کار می‌کنه، اما آمار میلیونی پخش و دنبال‌کننده داره. هیپهاپولوژیست با بیش از ۳ میلیون استریم روی چند ترک اصلی، دورچی با قطعه‌هایی بالای ۵ میلیون، و پوری با پایگاه قوی ساوندکلاود نمونه‌هایی هستن که ثابت می‌کنن این بستر هنوز زنده‌ست و شریان اصلی نوآوری صوتی در رپ فارسی محسوب می‌شه.

آمارها پویا هستن و برای به‌روزرسانی دقیق‌تر می‌تونید به FarsiChart، صفحات رسمی اسپاتیفای و ساوندکلاود هنرمندان مراجعه کنید. پلی‌لیست‌های عمومی با عنوان SoundCloud Era هم نمونه‌های کلاسیک آمریکایی این دوره رو جمع کردن.

البته در اینجا جا داره تشکر کنم از سری ویدیوهای ما چهارتا و شل استریم از farshad4life و NimaDW

https://www.youtube.com/@Farshad4Life

https://www.youtube.com/@NimaDW

که سهم مهمی در شکل گیری موج جدید رپ/هیپ‌هاپ توی ساندکلود داشتند.

عصر ساوندکلاود هنوز زنده‌ست

اگر می‌خوای همین ترک‌های نسل چهارم و کلاسیک‌های آمریکایی رو بدون تبلیغ، آفلاین و با دسترسی کامل‌تر تجربه کنی، اشتراک SoundCloud Go و Go+ رو از پیکسول بگیر.

پخش بدون تبلیغ · دانلود آفلاین · دسترسی گسترده‌تر به ترک‌ها و پلی‌لیست‌ها
تحویل آنی روی اکانت شخصی شما

خرید اشتراک SoundCloud Go / Go+